3582 kez okundu

Paradoks Nedir

Paradoks nedir, Paradoks ne demektir, Paradoks anlamı. Bulunduğunuz sayfa " Paradoks " hakkında genel görüşleri, Paradoks hakkındaki sözlük ve toplum nezdindeki genel bilgileri sunmaktadır. Bu sayfada Paradoks hakkındaki görüşleri okuyabilir, Paradoks hakkında bildiklerinizi paylaşabilirsiniz.

Kesin doğru ya da yanlış olduğu düşünülen ya da görünüşte doğru-yanlış olan ifadelerden doğan çelişki ve kısırdöngüsel olaylar zincirine paradoks denir. Genel kabul görmüş bir düşünce ile çelişen, karşıtı ifadeye de paradoks denmektedir. Feslefi ve mantıksal oturumlarda, açıklamalarda, düşünce kurulumlarında paradoksa sıkça başvurulur. Türkçe'ye Fransızca 'paradoxe' kelimesinden girmiştir. Etimolojik kökeni Antik Yunan'a dayanır. Yunanca 'paradoksos' manasındaki 'karşıt-çelişen düşünce'den gelmektedir. Yunanca'dan da Latince'ye girip sözcük daha sonra 17 yüzyılda batı dillerinde de kabul görmeye, kullanılmaya başlamıştır.

Düşünceler arasında tartışmaya açık, net bir yargı-yasa içermeyen karşıtlık gibi bir açıklaması da bulunmaktadır. Türkçe karşılığı ise yanıltmaçtır. Aynı zamanda çatışkı, çelişki kelimeleri de kullanılmaktadır.

Felsefe, mantık, matematik, istatistik, fizik, gökbilim, edebiyat, mizah gibi birçok bilimsel ve yazınsal alanda paradoks çalışmalarına, araştırmalarına ve örneklerine rastlayabiliriz.

Paradoksta düşüncenin ve/veya ifadenin başı aynı zamanda sonu ve sonu da aynı zamanda başı olabilir. En bilinen, örnek verilen mantık paradoksu örneği şudur: Yumurta mı tavuktan çıktı, yoksa tavuk mu yumurtadan. Felsefe tarihinde de bu konu üzerine kafa yorulmuştur.

Tarihteki Ünlü Paradokslar

Tarihte bilinen ilk felsefik ve mantıksal paradoks örneklerini Giritli Epimenides'in verdiği bilinmektedir. “Tüm Giritliler yalancıdır,” diyerek bizi çelişkiye düşürür. Eğer bütün Giritliler yalancı ise o da bir Giritli olarak yalancıdır. Dolayısıyla bu sözü de yalandır. O halde aksi ifade yani tüm Giritliler doğruyu söyler. Bu döngü böyle sürdürülebilir.

Matematik ve fizikte de paradoks kendine büyük ve önemli yer edinmiş bir mefhumdur. Cantor Paradoksu, Einstein'in EPR Paradoksu ile Bertrand Russell'ın matematiksel çelişkileri bunlara en güzel örneklerdir.

Russell paradokslarına bir örnek:

Bir bir odada papa ve ben varım. Odada kaç kişiyiz?
B
ir kişiyiz, çünkü ben aynı zamanda papayım.

Arrow'un İmkansızlık Teoremi ya da diğer bilinen adıyla Arrow Paradoksu'nda sosyal seçim, oylama kıstaslarını tartışmaya açmıştır. Bunlar, kııtlanmamış alan, dayatmama, diktatörsüzlük, tekdüzelik, ilgisiz alternatiflerin bağımsızlığı kıstaslarıdır. Ona göre, dereceli tercihlere dayanan, üç ya da daha fazla seçenek sunan hiçbir oylama sistemi birkaç mantıklı ölçütü aynı anda sağlayamaz. Bunların sağlanması için üç kriter gereklidir. Bunlar:

- Hemfikirlik: Toplumdakiler x'i y'ye tercih ediyorsa seçim sonucuna göre x, y'den önce sıralanır.

- Geçişkenlik: x, y'den y de z'den önce sıralanıyorsa x, z'den önce sıralanmalıdır.

- Bağımsız seçeneklerin bağımsızlığı: x ve y, toplumsal açıdan karşılaştırılırken o toplumdaki kişilerin v ve z seçenekleri ile ilgili kıyaslamalar değil, sadece x ve y'yi seçerken ne gibi tercihlere gittikleri çıkış noktası olarak alınmalıdır.

Fizikte en bilinen, popüler paradokslardan biri Schrödinger'in Kedisi'dir. Kuantum mekaniğine göre atomaltı düzeydeki belirsizlikler bir kedinin aynı anda hem canlı hem ölü olmasına yol açabilir. Bu zihinsel deneyde, hiçbir şekilde içi gözlenemeyen bir kutunun içinde canlı kedi durmaktadır. Bozunma olasılığı, bozunup bozunmayacağını önceden kestirememek adına % 50 olan parçacık, bu parçacığın bozunmasıyla ortama salınacak zehirli gaz düzeneğin içeriğini oluşturur. Sonuçta kedi, kutu açıldığında ölü mü diri mi olacaktır. Kutu açılmadan, gözlem yapılmadan önce kedinin ne durumda olduğu, kutunun içeriği bilinemediği için kuantum fiziğine göre kedi hem ölü hem diridir.

Paradoksların Özellikleri

* Çok mantıksız görünen, aslında çok mantıklı değişler, düşünce örüntüleridir

* İki doğrunun veya yanlışın çelişkisi, çatışkısı, kısırdöngüsüdür

* İlginçtir

* Eğlencelidir

* Öğreticidir

* Şaşırtıcıdır

* Zihni açar

 

 

 

 

 

Sizce "Paradoks Nedir?"

Adınız, Soyadınız Yorumunuz
GÖNDER
Kutuda görüneni yazınız.
İletişim Hakkımızda Popüler Alfabetik Sıra Konular Anasayfa
Nedirki.org, referans bilgi kütüphanesi olarak hizmet sunmaktadır. İçerdiği bilgiler anonim ve toplum nezdinde itibar görmüş kanaatlerden oluşur. Belirtilen içerikler çoğunlukla bilimsel ve bulgusal olmakla birlikte toplumsal algılar nispetinde farklılıklar gösterebilmektedir.
Yazılım ve Hizmet Alt Yapısı AyStarSoft Tarafından Sağlanmaktadır.